Hepatiti A dhe parandalimi

Hepatiti A është një sëmundje e mëlçisë. Fjala hepatit do të thonë inflamacion (pezmatim) i mëlçisë. Inflamacioni është një ënjtje e dhimbshme që e cila vjen si pasojë e ndonjë dëmtimi ose infektimi të indeve të organizmit. Inflamacioni mund të bëjë që organet të mos funksionojnë si duhet.

Si mund të merret hepatiti A?

Ju mund ta merrni hepatitin A përmes kontaktit me fecesin e ndonjë personi të infektuar. Ju mund të prekeni nga hepatiti edhe nëse:

  • Keni ngrënë ushqime të bëra nga ndonjë person i infektuar i cili nuk i ka pastruar duart e tij/saj pasi ka përdorur tualetin
  • Keni pirë ujë të papastër ose keni ngrënë ushqime të lara me ujë të papastër
  • Keni futur në gojë një gisht ose objekt që ka lënë në kontakt me jashtëqitjen e ndonjë personi të infektuar
  • Keni kontakte të afërta personale me një individ të infektuar, si për shembull përmes seksit ose nëse kujdeseni për ditë që është i sëmurë (duhet ta ushqeni, ta pastroni; të jeni në kontakte me të).

Ju kurrë nuk mund ta merrni hepatitin A nëse:

  • Dikush ka teshtirë ose kollitur në ju
  • Nëse jeni ulur afër ndonjë personi që ka hepatiti A
  • E keni përqafuar ndonjë person të infektuar.

Parandalimi

Si të shmangni prekjen nga hepatiti A?

Ju mund ta parandaloni prekjen nga hepatiti A duke marrë vaksinën e hepatitit A. Vaksinat janë ilaçe të cilat parandalojnë që ju të prekeni nga sëmundja. Vaksinat e mësojnë organizmin të sulmojë mikrobe specifike. Vaksinat e hepatiti A jepen përmes dy injektimeve. Injektimi i parë merren gjashtë deri në 12 muaj pas injektimit të parë. Të dyja injektimet janë të nevojshme për të qenë plotësisht të mbrojtur nga virusi.

Të gjithë fëmijët duhet të vaksinohen dhe duhet ta marrin vaksinën e parë më së voni në muajin e 12-të. Diskutoni marrjen e vaksinës së hepatiti A me pediatrin e fëmijës tuaj.

Të rriturit që janë në rrezik më të shtuar për t’u prekur nga hepatiti A dhe njerëzit me sëmundje kronike të mëlçisë po ashtu duhet të vaksinohen.

Nëse udhëtoni në vende ku hepatiti A është i shpeshtë, preferohet t’i merrni injeksionet para se të shkoni. Nëse nuk mund ta merrni injeksionin para se të udhëtoni, atëherë merreni të parin sapo të ktheheni nga udhëtimi. Shumica njerëzve fitojnë një lloj mbrojtje brenda dy javësh pas vaksinës së parë.

Ju mund ta mbroni veten dhe të tjerët nga hepatit A nëse:

  • Gjithmonë i pastroni duart me ujë të nxehtë dhe me sapun pasi të keni përdorur tualetin ose keni ndërruar pelenat dhe para se të përgatitni ushqim dhe të hani
  • Përdorni ujë të ambalazhuar për pije, për të ngrirë copëza akulli, dhe për të larë pemët dhe perimet kur jeni në ndonjë vend të pazhvilluar ose me shkallë të lartë të hepatitit A.

Çfarë të bëni nëse dyshoni se jeni ekspozuar ndaj virusit të hepatitit A?

Vizitoni mjekun tuaj dhe testohuni nëse keni qenë të ekspozuar ndaj virusit të hepatiti A. Një ilaç i quajtur imunoglobulina e hepatitit A mund t’ju mbrojë juve të mos sëmureni nëse ju e merrni atë shumë shpejt pas ekspozimit ndaj virusit të hepatiti A.

Gjërat që duhet t’i mbani mend!

  • Hepatiti është sëmundje e mëlçisë që shkaktohet nga virusi i hepatitit A.
  • Çdokush mund të preket nga hepatiti A, por disa njerëz janë në rrezik më të rritur.
  • Ju mund ta merrni hepatitin A përmes kontaktit me fecesin (jashtëqitjen) e një personi të infektuar.
  • Hepatiti A mund të shkaktojë simptoma të lehta, të ngjashme me ato të gripit.
  • Hepatiti A zakonisht përmirësohet vetë pa trajtim.
  • Ju mund të mbroheni nga prekje me hepatit A duke marrë vaksinën e hepatitit A.
  • Vizitoni menjëherë mjekun nëse mendoni se keni qenë të ekspozuar ndaj virusit të hepatiti A.

 

Kujdes, mos pini uje ne pishina!

Lahuni në pishina, por kujdes mos e pini ujin

Ekspertët thonë se uji qoftë në det apo pishinë mund të jetë i mbushur me baktere dhe parazitë, andaj duhet të bëni kujdes për të mbrojtur veten dhe familjen tuaj.

“Një prej vendeve më të këqija janë pishinat e mbushura lodra për fëmijë”, thotë për Healthday, Dr. Christopher Ohl, profesor i sëmundjeve infektive.

“Uji i ngrohtë, i paktë në sasi dhe fëmijët me pelena notimi (që nuk arrijnë të mbajnë mirë fecesin), mund të krijojnë një ambient të përshtatshëm për infeksione që përcillen përmes ujit edhe nëse uji është i kloruar”.

“Mënyra më e mirë për të mbrojtur fëmijët e vegjël nga sëmundja është të kërkoni nga to të mos e përpijnë ujin”, shpjegon më tej mjeku amerikan.

Nëse fëmija juaj ka ndonjë sëmundje gastrointestinale, ju duhet ta mbani atë jashtë pishinave dhe parqeve me ujë për disa ditë.

Gjashtë rregulla ushqimore për rënie të shpejtë nga pasha

Trupi juaj ka nevojë për karburant për t’u stërvitur, ndërsa karburanti për të është ushqimi. Andaj, është normale që disa njerëz mund të ndjehen të uritur kur fillojnë stërvitjet. Por, nëse përpiqeni të humbni peshën, kjo mund të jetë kundërproduktive – nëse nuk jeni ushqyer si duhet.

Ushqimi i zakonshëm është i pasur me karbohidrate që vijnë nga mielli i bardhë, orizi, pastat, simitet, pijet e gazuara dhe ushqimet tjera të ëmbla. Këtyre karbohidrateve u mungojnë fibrat që janë të pranishme në karbohidratet e përbëra (drithërat e plota, pemët dhe perimet), prandaj ato organizmi i përpunon më shpejtë. Me fjalë tjera, pasi të hani këto lloj ushqimesh, ju do të ndjeheni plot energji, por shpejt do të mbeteni pa të. Përveç kësaj, ndjenja e ngopjes do të largohet shpejt, që do të thotë se ju do të duhet të konsumoni sërish dhe do të konsumoni edhe më shumë kalori.

Do të pyeteni, “po, si duhet vepruar atëherë për të rënë nga pesha”? Mjeku Net ju sjell gjashtë rregulla ushqimore se si mund të bini më lehtë nga pesha.

1. Fibra

Hani së paku 20 gramë fibra nga drithërat e plota, pemët dhe perimet. Fibrat do t’u ndihmojnë të ndjeheni të ngopur më gjatë, që është shumë e rëndësishme nëse dëshironi të dobësoheni. Shkencëtarët thonë se konsumi i lartë i fibrave çon në një konsumim më të paktë të kalorive në përgjithësi.

2. Kalciumi dhe vitamina D

Hani së paku tre porcione ushqime të cilat janë të pasura me kalcium dhe vitaminë D. Ato shpesh vijnë së bashku, veçanërisht në produktet e qumështit.

Kalciumi dhe vitamina D bashkëpunojë në trup, para së gjithash në forcimin e kockave. Por hulumtimet e fundit kanë treguar se ato janë një kombinim i rëndësishëm për t’u dobësuar.

Vitamina D, e vetme, është shumë e rëndësishme për kontrollimin e peshës, andaj mendoni edhe për shtesa tjera të saj. Hulumtimet e fundit thonë se ajo mund të jetë një faktor i rëndësishëm mbrojtës nga sëmundjet e zemrës dhe ato të memories.

Konsumi ditor i kalciumit:

Meshkujt dhe femrat nga 19 deri 50 vjet: 1000 miligramë.
Meshkujt dhe femrat mbi 51 vjeç: 1.200 miligramë

Sasia e preferuar e vitaminës D:

Meshkujt dhe femrat nga 19 deri 50 vjet: 200 njësi ndërkombëtare
Meshkujt dhe femrat mbi 51 vjeç: 400 njësi ndërkombëtare.
Meshkujt dhe femrat mbi 71 vjeç: 600 njësi ndërkombëtare.

3. Yndyrat e mira

Në këtë grup bëjnë pjesë yndyrat e pangopura dhe acidet yndyrore omega-3, të cilat gjendet në frutat arrore, avokado, disa lloje të peshqve, dhe madje edhe në çokollatë. Hani tre deri në katër filxhanë në ditë. Këto yndyra, përveç që janë të mira për zemër, mundësojnë edhe një ndjenjë më afat-gjate të ngopjes. Kjo do të thotë se do të jeni më pak të uritur pas ushqimit.

4. Proteinat

Tentoni të hani së paku tre porcione proteina në ditë (si peshk, mish pule, mish të kuq pa dhjamë). Përveç që janë të rëndësishme për ushqyeshmërinë, proteinat ju mbajnë të ngopur një kohë më të gjatë. Ju do të përfitoni shumë nëse ushqimin e pasur me proteina e konsumoni për drekë. Mundohuni që në dietën tuaj të përfshini lloje të ndryshme të proteinave, përfshirë edhe ato me prejardhje bimore.

5. Uji

Studimet kanë treguar se uji ndihmon në rënien nga pesha në dy mënyra. Së pari, pirja e së paku katër gota ujë në ditë, mund t’u ndihmojë të humbni deri në tre kilogramë në vit, pa ndonjë dietë shtesë. Kjo sasi e ujit rrit sasinë energjisë ose kalorive që organizmi djeg. E dyta, kur në vend të pijeve të ëmbëlsuara (pijeve të gazuara, pijeve energjike, qumështit, kafesë apo çajit të ëmbëlsuar) pini ujë, humbja e kilogramëve është edhe më e madhe. Numri i saktë i kilogramëve varet nga ajo se deri në çfarë shkallë i zëvendësojmë këto pije me ujë.

Mendoni edhe për këtë: Njerëzit të cilët konsumojnë një numër të caktuar të kalorive nga lëngjet, do të ndjehen më të uritur dhe do të hanë më shumë në vaktin e radhës, në vend se ato kalori t’i konsumojnë në formë të ngurtë. Kjo do të thotë, nëse hani një vakt prej 200 kalorive, do të jeni më pak të uritur se sa të pini një pije prej 200 kalorive.

6. Çaji i gjelbër

Pini së paku tre lugë të çajit të gjelbër çdo ditë. Katekinat, antioksiduesit me të cilët është i pasur çaji i gjelbër, janë treguar shumë efektive në rënien nga pesha, veçanërisht kur është fjala për të hequr dhjamin nga abdomeni.

Gjatë një hulumtimi, njerëzit të cilët kishin pirë tre lugë çaji, kishin humbur dyfish më shumë kilogramë, krahasuar me ata që nuk kanë pirë çaj të gjelbër. Grupi që ka pirë çaj të gjelbër, po ashtu ka humbur më shumë centimetër në abdomen

Ushqimi vegjetarian mund të ndihmojë në uljen e tensionit të gjakut.

 

Studimet e mëhershme kanë treguar se vegjetarianët në mesatare kanë tension më të ulët dhe kjo është vërtetuar edhe një herë.

Kërkuesit amerikanë kanë analizuar rreth 80 studime të ndryshme të cilat kanë përfshirë personat vegjetarianë dhe kanë arritur në të njëjtin përfundim. Ja përfundimet:

 

  • Vegjetarianët në mesatare kanë tre herë më pak gjasa për të vuajtur nga presioni i lartë i gjakut.
  • Vegjetarianët në mesatare janë më të dobët se personat ushqimi i të cilëve përfshin mish.
  • Faktor i rëndësishëm në ruajtjen më nivel të tensionit të gjakut është konsumimi i lartë i kaliumit përmes pemëve dhe perimeve, të cilat janë ushqim më i shpeshtë i vegjetarianëve.

Hemorroidet, shkaqet dhe trajtimi i tyre

Hemorroidet janë prej sëmundjeve të anusit dhe rektumit. Në varësi të dukshmërisë së tyre, ato ndahen në të brendshme, përreth murit të pjesës fundore të rektumit, dhe të jashtme, përreth pjesës së jashtme të rektumit, anusit.

Hemorroidet janë zgjerimi i venave në anus dhe të varurit e tyre duke marrë ngjyrë blu në të kuqe. Ndonjëherë mund të formohen tromboza brenda tyre duke shkaktuar dhimbje të forta dhe ënjtje (edem). Por shenjat më të shpeshta janë hemorragjia me gjak në të kuqe të fortë dhe kruajtje. Zakonisht nuk janë të dhimbshëm.

Formimi…
Shkaku kryesor është konstipacioni (kapsllëku). Më pas mund të radhisim kolitin, proktiti, infeksionet e zorrëve, alkooli, higjiena, zmadhimi i prostatat, qëndrimi i tej zgjatur në shtrat apo në këmbë, hipertensioni portal, miomë uteri, shtatzënia, kolla kronike, mbipesha apo problemet e lindura të mureve të venave.

Llojet e hemorroideve
Së pari ndahen në të brendshëm dhe të jashtëm. Ato që janë nën vijën që ndan qelizat e anusit nga të zorrëve të trasha janë të jashtme dhe ato hemorroide që janë sipër kësaj vize quhen të brendshme. Shumica janë të brendshëm dhe kanë 4 gradë. Ka akut dhe kronik apo i thjeshtë dhe i komplikuar.

Grada e parë: Kur hemorroidi qëndron brenda dhe nuk shihet veçse me anoskop. Si shenjë ka vetëm hemorragji (pikon gjak). Zakonisht janë pa dhimbje, janë më të vogla se 1 cm dhe nuk preken me dorë.
Kurimi: Mund të lidhen ose mund të përdoret injeksioni i një lënde sklerozane apo me laser mund të koagulohen. S’ka nevojë për operacion. Zakonisht një dietë e mirë, çlodhja e mjaftueshme dhe disa ilaçe si pomadat me kortizon, kremrat e ndryshëm, analgjetik (qetësues) apo banjo me ujë të vakët bëjnë dobi. Nëse ka infeksion mund të duhet antibiotik.

Grada e dytë: Gjatë shtrëngimit në banjë dalin dhe preken me dorë ndërsa kur ngrihet në këmbë futen vet brenda. Janë rreth 1-3 cm dhe pa dhimbje. Kanë hemorragji sikur pikon. Shkaktojnë anemi dhe ndonjëherë mund të mos futen brenda. Edhe këtu kurimi është jo me operacion por si në shkallën e parë.

Grada e tretë: Dalin shpesh jashtë anusit dhe shoqërohen shpesh me tromboza kështu që janë të dhimbshme dhe të ënjtura. Duhen të shtyhem me gisht që të futen dhe dalin përsëri. Megjithëse mund të bëhen operacion përsëri fillohet me metodat konservative. Më të përdorshme janë lidhja dhe koagulimi infrared (laser).

Grada e katërt: Kur kapsllëku bëhet kronik dhe hemorroidet zgjaten jashtë anusit si në tualet ashtu edhe kur qëndrohet gjatë ulur. Janë vena të fryra, pa dhimbje dhe të qullura. Kanë hemorragji dhe probleme me injeksionet dhe pastërtinë e kësaj zone. Kur ulet dhe shtyp mbi to ndjen dhimbje.
Kurimi: Megjithëse disa përmirësohen me dietë që pengon kapsllëkun, me një disiplinë tualeti dhe me një higjienë të mjaftueshme përsëri tek disa raste mund të lind nevoja e kurave që zbatohen tek gradat e tjera. Por në shumicën e rasteve duhet bërë operacion.

Nëse nuk e përballojnë dot këtë për arsye të ndryshme atëherë gjithë jetën duhet të mbajnë dietë me lëngje të bollshme dhe supa, me perime dhe fruta dhe të qëndrojnë larg çajit (kinez), kafes, kokakolës dhe ushqimeve pikante. Edhe sporti i rregullt ka shumë dobi. Largojuni ambienteve shumë të nxehta si sauna. Gjithashtu duhet të pihet ujë i bollshëm gjatë ditës (1.5-2 litra).

Ndërlikimet
Si pasojë e hemorragjisë anemi, tension i ulët, këputje dhe zbehje. Si pasojë e plagëve dhe infektimit temperaturë. Strangulacioni: Fryrja dhe dalja jashtë anusit duke u kyçur aty dhe duke shkaktuar dhimbje si pasojë e trombozave brenda këtyre venave. Nuk futen brenda duke bërë të pamundur procesin e jashtëqitjes. Pengon aktivitetin ditor. Duhet kuruar me urgjencë.

12 simptomat a atakut kardiak

Sëmundjet  e zemrës janë vrasësi numër 1 i burrave dhe grave në shumicën e vendeve të botës.  P.sh në SHBA ato zënë 40% të shkaqeve të vdekjes duke ja kaluar të gjitha sëmundjeve  kancerogjene të mbledhura sëbashku. Kohët e fundit edhe mjekët shqiptarë kanë dhënë alarmin se çdo ditë po preken nga sëmundjet e zemrës edhe moshat e reja. Përse sëmundjet e zemrës janë në këto shifra?  Shumë njerëz tregohen neglizhentë ndaj simptomave që shfaqen, por ka dhe raste  kur problemet nuk janë dhe aq të dukshme. Veçanërisht kujdes duhet të tregojnë personat mbi 65 vjeç.  Gjithashtu të kujdesshëm duhet të jenë edhe personat që kanë sasi të larta kolesteroli në gjak, tension të lartë, obezët, duhanpirësit, diabetikët dhe ata që kanë predispozicion familjar për sëmundje të zemrës. Për këtë arsye ne po ju tregojmë 12 simptoma për të dalluar një sulm të mundshëm kardiak.

Ankth

Një atak në zemër (goditje në zemër) mund ta shkaktojë ankthi intensiv ose një frikë e pashpjegueshme nga vdekja. Të mbijetuarit e atakut në zemër  shpesh flasin se kanë përjetuar  ndjesinë e ‘dënimit të pashmangshëm’.

Dhimbje në gjoks

Dhimbja në gjoks është një nga simptomat më klasike të atakut në zemër. Jo tek të gjithë personat mund të ndodhë një dhembje e tillë, ashtu si jo çdo dhimbje lidhet me atakun sepse ka mjaft arsye të tjera si; problemet muskulare,  mushkritë, esofagu etj. Për të dalluar nëse është vërtet një simptomë e cila lidhet me zemrën,  dhimbjet ndihen në qendër të gjoksit, ose pak më majtas, disa herë edhe në krahun e majtë dhe shpatulla.  Ndodh që disa (më shumë femrat) të kenë dhe ndjesinë e djegies në gjoks, për këtë arsye shumë persona mendojnë se kanë probleme me stomakun.

Kolla

Kollë e vazhdueshme dhe një frymëmarje e veshtirë mund të jenë  simptoma të insuficiences kardiake. Si rezultat i akumulimi të  lëngjeve në mushkëri, në disa raste personat e prirur për atak kardiak nxjerin me anë të kollës gëlbaza të përgjakura. 

Marrje mendesh

Sëmundjet e zemrës mund të shkaktojnë marrje mendsh dhe humbje të ndjenjave. Shkaktare mund të jenë aritmitë e zemrës.

Lodhje

Sidomos tek gratë, një lodhje jo e zakonshme, ndodh para një sulmi të mundshëm kardiak. Sigurisht që lodhje të tilla mund të mos kenë aspak lidhje me zemrën. Por nëse diçka ju duket ndryshe nga herët e tjera dhe keni një predispozicion për sëmundjet e zemrës, është një simptomë e cila nuk duhet të neglizhohet. Duhet të drejtoheni tek mjeku i familjes sa më shpejt të jetë e mundur.

Nauzea (përzierje) ose mungesë oreksi

Ndodh shpesh që gjatë një ataku kardiak personat të kenë përzierje barku edhe të vjella. Fryerja e barkut e lidhur me insuficencen kardiake (lodhje e skajshme e zemrës), ndikojnë në mungesën e oreksit.

Dhimbje në pjesë të tjera të trupit

Në shumë sulme të mundshme kardiake, dhimbja fillon në gjoks dhe përhapet në shpatulla, krahë, bërryla, mbrapa qafe, nofulla edhe bark. Por ka raste kur nuk ndihet dhimbje në gjoks,vetëm në pjesët e tjera të trupit. Në këto raste meshkujt kryesisht kanë dhimbje në krahun e majtë, ndërsa tek femrat në të dyja krahët ose ndërmjet shpatullave.

Puls i shpejtë ose i parregullt

Rrahjet e parregullta ose të shpejta të zemrës shoqëruar me simptomat e mëposhtme si, lodhje, marramëndje apo mungesë fryëmarrje, mund të jenë tregues të qartë të një sulmi kardiak, insuficence kardiake ose aritmie. Nëse aritmia nuk kurohet, mund të çojë në goditje në tru, insuficence kardiake, deri dhe në vdekje të papritur

 Mungesë frymëmarrje

Shumë njerëz që kanë vështirësi në frymëmarrje gjatë një aktiviteti normal ose dhe në momente pushimi, shpesh mund të kenë probleme në mushkëri, si azma ose  bronkopneumopati kronike obstruktive. Por mund të jetë dhe një tregues i një ataku kardiak. Në disa raste pacientët që kanë pësuar atak kardiak, nuk kanë ndjerë dhembje në gjoks por vështirësi të theksuar për të marrë frymë. Në raste të tjera dy simptomat shoqërohen me njëra-tjetrën ose vështirësia në frymëmarrje ndodh përpara dhimbjes së gjoksit.

Fryerje (Enjtje)

Insuficenca kardiake mund të shkaktojë grumbullim lëngjesh në trup. Kjo mund të shkaktojë enjtje në zona të ndryshme si në këmbë, kavilje, bark.

Djersitje

Të mbushesh me djersë të ftohta, është një simptomë e atakut në zemër. Mund të jeni thjesht të ulur në karrike kur papritur filloni të djersisni sikur sapo keni kryer ushtrime fizike.

Dobësi

Në ditët e fundit  që paraprijnë  një atak të mundshëm kardiak por dhe gjatë tij, shumë pacientë kanë ndjesinë e pafuqisë. Shpesh për këta persona dhe mbajtja e një letre në dorë është tepër e pamundur.

Vaksinat kundër gripit mbrojnë nga sëmundjet e zemrës

Vaksinat kundër gripit mund të ndihmojnë njerëzit e moshuar të qëndrojnë të shëndetshëm. Në këtë përfundim kanë dalë disa studiues nga Universiteti i Torontos.

Sipas tyre, vaksinat nuk mbrojnë vetëm nga virusi influenca, por edhe nga sulmet në zemrë. Në analizë janë marrë më shumë se 3.200 pacientë dhe kanë përcjellë efektin e vaksinës influenca në shëndetin e zemrës.

Rezultatet kanë treguar se personat që kanë marrë vaksinën e gripit, kishin rrezik pothuajse 50 % më të ulët, për të vuajtur një atak dhe probleme të kardiovaskulare gjatë një periudhe njëvjeçare. Autorët e studimit mendojnë se ka disa shpjegime për këtë efekt të vaksinës së gripit.

E para, ajo mund të ndihmojë pacientët që tashmë janë në shëndet të dobët, të mos zhvillojnë edhe një sëmundje e cila mund ta përkeqësojë gjendjen e tyre të përgjithshme. E dyta, mbrojtja mund të jetë nga fakti i shmangies së inflamacionit të lidhur me gripin. Inflamacionet lidhen me shfaqjen e probleme kardiovaskulare.

Metodat më të sigurta të uljes së kolesterolit

 

Kjo është pothuajse si të frikësoheni nga uji. Kolesteroli është i pranishëm në çdo qelizë të gjallë. Merr pjesë në proceset metabolike të shkëmbimit të lëndëve, është pjesë përbërëse e membranës qelizore, shërben për prodhimin e shumë hormoneve, vitaminave të tretshme në yndyra dhe acideve biliare. 

Megjithatë, kur e kemi më shumë se duhet, gjendja bëhet e rrezikshme.

Ilaçet për reduktimin e kolesterolit duhet t’i merrni nëse ua rekomandon mjeku. Por, nëse bëni pjesë në grupin e njerëzve relativisht të shëndetshëm, respektivisht keni rrezik të ulët nga sëmundjet kardiovaskulare mendoni edhe për këtë: aq shumë njerëz i zgjedhin problemet me tableta saqë përdorimi i tepruar i tabletave është bërë problem më vete.

Përveç që në këtë mënyrë nuk e zgjidhni shkakun e problemit, dhe kjo është të ushqyerit e keq dhe stili i jetës duke qëndruar ulur, akoma ju kërcënon tensioni i lartë dhe diabeti.

Fibroza Cistike – Semundja dhe Menyra e Trasmetimit

 Eshte semundja me e zakonshme nder semundjet gjenetike te renda. Ne bote jane te prekur mbi 70.000 individe.
Fale perparimeve te kerkimeve dhe kurave, femijet qe lindin sot me kete semundje kane nje aspektative jete mesatare 40 vjet ose me teper, nderkohe qe para 50 vjetesh, kur u zbulua semundja, nuk kalonin femijerine. 

Ka nje ecuri te ndryshme nga njeri i semure ne tjetrin. Eshte nje semundje kronike qe sot merret persiper nga qendra te specializuara. Qendrat jane programe kure te njejta, qe eshte gjithmone objekt kerkimi dhe permiresimi.
Fibroza Cistike eshte pasoje e nje gjeni difektoz, gjeni CFTR ( Cystic Fibrosis Transmembrane Regulator). Ne personat e shendetshem ku gjen rregullon kalimin e elektroliteve (klorit me saktesisht), dhe si pasoje ujit, nga brenda jashte qelizave epiteliale, qeliza qe veshin shume organe te trupit tone. Qe te shfaqet semundja duhet qe te dy gjenet e kopjes CFTR ne kromozomin 7 te jene mutante. Ne personin e semure gjeni eshte difektoz ne te dy kromozomet 7 dhe kjo shkakton nje prodhim te sekrecioneve me pak uje, dhe si pasoje, me teper te dendura dhe me pak te levizshme (nga ku vjen edhe emri ne te kaluaren si “muko vishidoza“); djersa ka nje perqendrim te larte kripe, 4-5 here me teper se normalja. Ne pankreas sekrecionet qe mbeten mund te formojne forma si ciste dhe indi perreth peson inflamacion, forcohet dhe behet fibroz: nga kjo vjen edhe emri i fibrozes cistike (emri origjinal ne te vertete eshte “fibroza cistike e pankreasit”, megjithse pankreasi eshte vetem njeri nga organet qe goditet).  
Organet me te goditura jane bronket dhe mushkerite: ne brendesi te bronkeve mukusi ka tendence te mbetet dhe si pasoje te jete baze per infeksione respiratore; organi i dyte qe goditet eshte pankreasi, qe eshte i bllokuar nga sekrecionet e veta dhe nuk kryen funksionin e tij normal duke hedhur ne zorre enzimat per shkaterrimin e ushqimit. Organe te tjera qe goditen jane zorret, melçia, duktet deferente tek mashkulli.
Nese nje femije lind me Fibroze Cistike (FC), do te thote qe te dy prinderit jane mbartes te gjenit difektoz ne njerin prej kromozomeve te kopjes.

Fibroza Cistike – Menyra e Trasmetimit

Kane 25% mundesi te kene nje femije te semure. Kjo ndodh kur te dy trasmetojne gjenin difektoz. Kane 25% mundesi te kene nje femije te shendetshem dhe jo mbartes te shendetshem. Kjo ndodh kur asnjeri prej dy prinderve nuk trasmeton gjenin difektoz. Kane 50% mundesi te kene nje femije mbartes te shendetshem. Kjo ndodh kur vetem njeri prej dy gjeneve difektoze trasmetohet.

Diabeti, semundja e sheqerit ne gjak

 

diabeti 300x198 Diabeti, semundja e sheqerit ne gjak

Diabeti, sëmundja e sheqerit në gjak

Sëmundja e sheqerit është një sëmundje endokrino-metabolike, që ka të bëjë me mënyrën se si organizmi ynë e përpunon sheqerin (karbohidratet apo glukozën) që ne marrim me ushqimet e ndryshme.

Defekti qëndron në pamundësinë e insulinës, një hormon i prodhuar nga pankreasi, për të mbajtur nivelin e sheqerit në gjak në vlerat normale. Insulina ose prodhohet pak (pamjaftueshmëri e pankreasit) ose nuk vepron si duhet për të futur sheqerin brenda në qelizat e indeve të organizmit (pamjaftueshmëri e insulinës). Për rrjedhojë sheqeri është me tepricë në gjak dhe jep shenja të ndryshme (simptoma) si etja, shtimi oreksit, shtimi në peshë, nevoja për urinim të shpeshtë, lodhja e shpejtë, ulja e vëmendjes dhe përqendrimit dhe në përgjithësi një dobësi e përgjithshme.

Diabeti, semundja e sheqerit ne gjak

Këto simptoma nuk është e thënë të jenë të gjitha të pranishme tek një pacient me diabet.

Shkaku Kjo sëmundje në kuptimin e përgjithshëm është e tillë që karakterizohet me rritjen mbi shifrat normale të sheqerit në gjak dhe me daljen e tij nëpërmjet urinës. Përveç çrregullimit të sheqernave në diabet ç’rregullohen yndyrat, kripërat dhe ç’rregullohet metabolizmi i lëndëve. Kjo sëmundje jep ndërlikime akute të menjëhershme dhe ndërlikime kronike që zgjasin gjithë jetën. Në mënyrë të përgjithshme ndërlikimet vijnë si pasojë e uljes apo e ngritjes së sheqerit në gjak, dhe kur këto janë respektivisht të menjëhershme të sëmurët bien në gjendje kome ose në gjumë të thellë. Por sëmundja e diabetit ndikon gjithashtu dhe prek arteriet e zemrës, nga ku mund të shfaqen edhe infarkte të cilat janë sëmundje tepër të rrezikshme ose kur dëmtohen arteriet e këmbës, shfaqet gangrena e këmbës, kur dëmtohen arteriet e syrit shfaqet një ndërlikim nga i cili sëmuren të dy sytë edhe i sëmuri mund të humbë edhe shikimin, kur dëmtohen arteriet e veshkës shfaqet një dëmtim që në popull njihet me termin azotemia. Mjekët rekomandojnë dietat diabetike si edhe disa ilaçe barna popullore që së fundmi kanë dalë në treg në vendin tonë.

Mjekimi Sekretet e parandalimit dhe të trajtimit të kësaj sëmundje janë veprimtaria fizike e përditshme, mënyra e ushqyerjes në përshtatje me moshën, peshën, motin, profesionin dhe gjendjen fiziologjike të personit. Për sa i përket ushqimeve ato duhen marrë me larminë e tyre duke përjashtuar çdo gjë të ëmbël. Kosi, qumështi, djathi, gjiza, veza, mishi dhe perimet janë më të preferuarat në çdo situatë të të sëmurit. Në marrjen e ushqimit rëndësi të veçantë ka racionimi për 16 orëshin e ditës zgjuar. Në treg gjenden shumë lloje insulinash, por parë nga ana fiziologjike ka vetëm 4 lloje insulinash: Insulina ultra e shpejtë (Insulina lispro, humalog): Nëse merret para buke, injektimi bëhet 20 minuta para ngrënies. Pas injektimit, niveli maksimal në gjak arrihet brenda 1 ore dhe efekti zgjat 3-4 orë. Insulina e shpejtë (Regular humulin): Nëse merret para buke, injektimi bëhet 60 minuta para ngrënies. Efekti zgjat 5-7 orë. Insulina e ndërmjetme (NPH, lente): Efekti fillon rreth 2 orë pas injektimit, arrin kulmin rreth 8-12 orë pas injektimit, dhe zgjat më pas se 24 orë. Zakonisht pacientët marrin 2 doza në ditë. Insulina afatgjatë (Ultralente humulin): Farmakokinetika është e ngjashme me insulinën NPH: efekti fillon pak më ngadalë dhe zgjat pak më shumë. Insulina ultralente shpesh përdoret për të krijuar një nivel bazal të insulinës në trup, dhe pastaj jepet insulinë ultra e shpejtë para ngrënies; kjo strategji përpiqet të imitojë fiziologjinë normale.

Dieta për sëmundjen e sheqerit

Përsa i përket ushqimeve ato duhen marrë me larminë e tyre duke përjashtuar çdo gjë të ëmbël. Kosi, qumështi, djathi, gjiza, veza, mishi dhe perimet janë më të proferuarat në çdo situatë të vuajtësit. Frutat mund të përdoren si plotësues dietikë duke bërë llogaritje të sasisë së sheqernave që përmbajnë dhe nevojave në vaktin e marrjes. Bostani, rrushi dhe fiku duke qenë mjaft të pasura në sheqerna duhen nxjerrë nga lista. Në marrjen e ushqimit rëndësi të veçantë ka racionimi. Krahas ushqimit të përdorur në gjatw orwve kur pacienti wshtw zgjuar, larmi me disa kufizime të caktuara, në personat e prekur nga swmundja mund të nevoiten edhe disa ilaçe si Insulinat (veprim shkurtër, veprim mesëm dhe veprim gjatë), Sulfonilureat (Klorpropamidi, Glibenklamidi, Gliklazidi dhe Tolbutamidi), Biguanidet (Metformina) dhe të tjerë (Akarboza, Nateglinidi, Pioglitazoni, Repaglinidi dhe Rosiglitazoni). Personi mund të vuajë sëmundjen pa e konsideruar veten të tillë duke pësuar ndërlikime në sy, në zemër, në tru, në veshka, në gjymtyrë etj. Vdekja e papritur nuk përjashtohet në një pjesë të mirë të personave. Rritja e kulturës mjekësore është mjeti më i mirë për të parandaluar paaftësinë e përkohëshme dhe vdekshmërinë prej sëmundjes dhe ndërlikimeve të saj. Meqënëse në tema të mëparshme u përshkrua metoda diagnostike dhe mjekimi dietik këtu do të përshkruhet ai me ilaçe.

Këshilla 1- Pacientët me diabet duhet të kontrollojnë peshën 2- Duhet të kufizojnë sheqernat e rafinuara 3- Duhet të rrisin sasinë e fibrës në dietë 4- Yndyrat duhet të jenë vajra me 1 lidhje dyfishe (si p.sh. vaji i ullirit) 5- Duhet t’i shtojnë dietës së tyre arra 6- Efikase edhe bajamet

Shenjat 1- Dhimbje barku 2- Frymëmarrje të ngadalta e të thella 3- Prani e ketoneve në gjak dhe në urinë

Ilaçet 1- Tiazolidinedionet, veprimi është i menjëhershëm, por në disa raste mendohet se ulin rezistencën periferike ndaj insulinës. 2- Glinidet, ky lloj bari shkakton sekretim të shpejtë të insulinës. Merren para buke dhe ndihmojnë në kontrollin e glukozës postprandiale (pas ngrënies). 3- Akarboza, është frenues i alfa-glukozidazës intestinale që ngadalëson ritmin e përthithjes të glukozës në gjak.

Diabeti

Kur shfaqet diabeti i shtatzënisë?

Kjo është një sëmundje e përkohshme që manifestohet gjatë shtatzënisë dhe sjell një rrezik më të lartë të diabetit në vitet që do të vijnë. Gratë në mbipeshë janë më të predispozuara dhe ato prindërit e të cilave vuajnë nga diabeti.

Si ta parandalojmë sëmundjen?

Nëse diabeti i ri nuk mund të parandalohet, për atë madhorin ekzistojnë disa zakone të shëndetshme: një dietë e balancuar (më pak yndyrë dhe sheqer, më shumë fruta dhe perime), kontrolli i peshës, jo duhan, ushtrime fizike. Ecja gjysmë ore në ditë në gjashtë ditë të javës, zvogëlon rritjen e diabetit dhe vdekjen në 45 për qind.

Shkenca, diabeti i patrashëgueshëm

Në kuptimin e përgjithshëm mjekësor nuk trashëgohet diabeti si sëmundje, por ekziston predispozicioni për t’u sëmurë. Trashëgohen genet që mbartin vetitë e organizmit, qoftë ato të sëmura. Që ky predispozicion që trashëgohet të bëhet diabet sheqeri, duhet që tek njerëzit të ndikojnë disa faktorë mjedisorë.